Prezentujemy trzeci z referatów zaprezentowanych na VI Konferencji Forum Edukatorów Muzealnych.

Opracowanie to poświęcone będzie praktyce edukacyjnej, wspieranej przez multimedia dwóch muzeów: Muzeum Pałacu w Wilanowie i Muzeum Okręgowego w Lesznie. Będę próbował skoncentrować się na prowadzonych przez nie działaniach wykorzystujących multimedia. Jednak omówienie działalności edukacyjnej obu muzeów nie jest mym celem samym w sobie. Jest nim chęć wskazania stosowanych przez nie rozwiązań, dobrych praktyk oraz kierunków rozwoju, w zakresie korzystania z wsparcia – w szerokim tego słowa znaczeniu – płynącego potencjalnie ze świata multimediów. Zasygnalizuję również znaczenie edukacji muzealnej w kontekście strategii, która definiuje niejako zakres jej aktywności.
Zastosowane tu nietypowe połączenie dwóch instytucji, o tak różnej historii, umiejscowieniu w przestrzeni geograficznej, jak i różnym zakresie podejmowanych działań merytorycznych, nie jest przypadkowe. Jest ono wynikiem stażu odbytego przeze mnie w wilanowskiej instytucji. Staż mój realizowany był w ramach Akademii Zarządzania Muzeum – i w swych ramach programowych – obejmował również działania edukacyjne prowadzone, przez Muzeum Pałac w Wilanowie, zarówno w świecie rzeczywistym, jak i wirtualnym. Natomiast ocena i refleksja nad działaniami edukacyjnymi realizowanymi lub planowanymi w Muzeum Okręgowym w Lesznie wypływać będzie z faktu bycia przez mnie pracownikiem tejże instytucji.
Koncepcja muzeum, w tym także formuły prowadzonej w nim edukacji wynikają w dużej mierze z potrzeb i oczekiwań społecznych. W niewielkim wymiarze potrzeby i oczekiwania te kształtowane są przez muzea, choć zapewne istnieje tu przestrzeń do zagospodarowania. Praktykujący muzealny edukator w Polsce wiedzę i umiejętności, o tym jak tworzyć program edukacyjny i jak prowadzić zajęcia, czerpie w dużej mierze od osób z najbliższego muzealnego otoczenia. W związku z powszechnym dostępem do informacji, jak również coraz powszechniejszą wym...

Wprowadzenie

W rekomendacjach zamykających podsumowanie I Etapu badań raportu o stanie edukacji muzealnej, przeprowadzonych przez członków Forum Edukatorów Muzealnych w roku 2009, zwracaliśmy uwagę na sens kontynuowania badań, których celem miało być nie tyle pogłębienie zgromadzonej wówczas wiedzy, co ukazanie przez nie znaczenia edukacji muzealnej dla współczesnego modelu instytucji muzealnej. Rozpoczynając badania, wychodziliśmy z założenia, że edukacja w muzeum, stanowi pomost między tradycją a współczesną publicznością, iż posiada potencjał, który można i należy wykorzystać do reorientacji społecznego oddziaływania instytucji muzealnych. Podsumowując je w grudniu 2009 roku, zauważyliśmy, iż potencjał ten pozostaje jednak z reguły w uśpieniu. Stąd przystępując w roku 2010 do II etapu badań, postanowiliśmy zdiagnozować przyczyny tego letargu oraz określić sposoby wyjścia z niego. Przebudzenie bowiem traktujemy jako szansę dla muzeów, a przede wszystkim dla publiczności muzealnej, skorzystania z możliwości oferowanych przez muzea, uczynienia ze zbiorów i instytucji muzealnych ważnych miejsc, w których nie tylko kultywuje się przeszłość, lecz także poprzez nią, oddziałuje na postawy i przekonania współczesnych ludzi. Zresztą w wielu instytucjach na szczęście proces „przebudzania” dokonuje się też samoistnie, co napawa pewnym optymizmem na przyszłość. Dla nich z kolei, nasze badania traktujemy jako punkt odniesienia stwarzający możliwość przyjrzenia się ich uwarunkowaniom i ograniczeniom, którym zastane konwencje, rutyna i codzienna praktyka muzealna, często przeszkadzają zobaczyć miejsce w jakim się faktycznie znajdują.

Moje dzisiejsze wystąpienie z przyczyn czasowych i z góry przyjętej strategii nie zostanie poświęcone prezentacji całościowego obrazu edukacji muzealnej jaki wyłania się z prowadzonych w drugiej połowie 2010 roku badań. Ten będzie między innymi przedmiotem przygotowywanej przez Forum wspólnie z Narodowym Instytutem Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów...

13 grudnia 2011 roku w Łazienkach Królewskich w Warszawie odbyła się VI Konferencja Forum Edukatorów Muzealnych. W odstępach tygodniowych będziemy publikować referaty przedstawione w czasie Konferencji. Jako pierwszy prezentujemy otwierający konferencję referat Prof. Marii Poprzęckiej.

Od oświatówki do centrum edukacji

Tekst został przedstawiony na Kongresie Kultury Polskiej we wrześniu 2009 roku. Został pomyślany nie jako refleksja nad edukacyjnym obszarem działalności muzeów, lecz jako prezentacja tez i wynikających z nich postulatów, stąd jego lapidarny, urzędniczy charakter. Pomimo upływu dwóch lat postawione postulaty zachowują aktualność w odniesieniu do większości instytucji muzealnych.

Tezy

1. Wobec głębokiej zapaści edukacji kulturalnej w szkołach wszystkich szczebli, edukacja prowadzona przez muzea różnych typów (nie tylko artystyczne) wypełnia ogromną lukę w przygotowaniu nowych pokoleń do uczestnictwa w kulturze. Ponadto, w wyniku komercjalizacji i ludyzacji wielu instytucji kultury (kina, domy kultury, galerie), „w wielu rejonach kraju muzea to jedyne instytucje prowadzące edukację w zakresie kultury wysokiej”. Sytuacja ta dowodzi wyjątkowej roli edukacji muzealnej, co dodatkowo potwierdzają dane statystyczne GUS, mówiące o szerokim zakresie tej działalności.

2. Rosnące znaczenie edukacji muzealnej, widziane z perspektywy historycznej jest (oczywiście w diametralnie zmienionej formie) powrotem do oświeceniowej koncepcji muzeum widzianego jako egalitarne narzędzie edukacji i poznania. Z drugiej strony jest to realizacja współczesnych koncepcji „muzeum otwartego” czy „muzeum dla publiczności”.
Celem nowoczesnej edukacji muzealnej jest zasadnicze przekształcenie relacji między muzeum a publicznością, jej upodmiotowienie i zaktywizowanie, zmiana biernego „odbiorcy” w aktywnego uczestnika działań muzealnych. Realizacja tego celu przybiera wysoce zróżnicowane i bogate formy. Zintegrowane programy edukacyjne adresowane są do wszystkich grup wiekowych (o...